Je hebt je cv verstuurd, de uitnodiging is binnen en na dagen voorbereiden zit je eindelijk tegenover je potentiële werkgever. Dan gebeurt het: ‘Vertel eens iets over jezelf.’ Je hoofd is ineens leeg.
Herkenbaar? Een sollicitatiegesprek voelt voor veel mensen als een ongemakkelijk soort examen. Je wilt enthousiast zijn, maar niet overdreven. Zelfverzekerd, maar niet arrogant. Eerlijk, maar natuurlijk wel op je best. En dan zijn er nog die vragen waarop je je onmogelijk kunt voorbereiden.
Gelukkig hoef je tijdens een sollicitatiegesprek niet perfect te zijn. Sterker nog: een ingestudeerd verhaal kan soms juist tegen je werken. Waar het wél om draait? Goed voorbereid zijn, jezelf kunnen uitleggen en laten zien waarom jij én de organisatie mogelijk een goede match zijn. Dit zijn de belangrijkste do’s en don’ts.
DO: kom voorbereid, maar laat ruimte voor het gesprek
Een beetje research kan het verschil maken. Bekijk de vacature nog eens goed en vraag jezelf af: waarom zoeken ze iemand voor deze functie en wat kan ik daarin bijdragen? Noteer vervolgens een paar voorbeelden uit je eigen ervaring. Een situatie waarin je een probleem oploste. Een project dat goed ging. Een moment waarop iets mislukte en je daarvan leerde. Dat is veel nuttiger dan tien perfecte antwoorden uit je hoofd leren.
Want wat als de interviewer net een andere vraag stelt dan jij had verwacht? Dan wil je kunnen nadenken en vertellen, niet een ingestudeerd antwoord proberen terug te vinden. De gouden regel: bereid je verhaal voor, niet je zinnen.
DON’T: van jezelf de ideale kandidaat maken
“Flexibel? Absoluut.” “Overwerken? Geen enkel probleem.” “Waar ik mezelf over vijf jaar zie? Uiteraard binnen dit bedrijf.”
Soms willen we tijdens een sollicitatiegesprek zó graag de juiste kandidaat zijn, dat we vergeten te vertellen wie we werkelijk zijn. Maar een sollicitatiegesprek is geen verkoopwedstrijd. Natuurlijk wil je jezelf goed presenteren, maar wees ook eerlijk over wat je belangrijk vindt, waar je nog in wilt groeien en wat je zoekt in een werkgever.
Heb je behoefte aan duidelijke werktijden? Zeg dat. Vind je ontwikkeling belangrijk? Vraag ernaar. Heb je een bepaalde vaardigheid nog niet, maar wil je dat graag leren? Benoem het. Een goede match ontstaat niet wanneer je jezelf perfect voordoet. Die ontstaat wanneer verwachtingen aan beide kanten kloppen.
DO: zeg niet alleen wat je kunt, laat het zien
“Daar ben ik goed in.” Het klinkt prima, maar de interviewer heeft er eigenlijk nog weinig aan. Ben je stressbestendig? Wanneer bleek dat? Kun je goed samenwerken? Vertel over de lastige samenwerking. Ben je goed in organiseren? Hoe heb je dat eerder aangepakt? Een concreet voorbeeld blijft beter hangen dan een rijtje eigenschappen.
Stel dat je zegt dat je goed bent in problemen oplossen. Dan is een verhaal als “Bij mijn vorige werkgever liep een project vertraging op. Ik heb vervolgens…” veel sterker dan alleen “Ik ben een echte probleemoplosser.” Laat je ervaring het werk doen.
DON’T: je vorige werkgever onder de bus gooien
Misschien was je vorige baan een drama. Misschien was je manager onmogelijk. Misschien liep je gillend de deur uit. Dat mag je vinden. Maar vertel het tijdens je sollicitatiegesprek liever anders.
Niet: “Mijn vorige werkgever was verschrikkelijk en ik kon daar echt niet meer tegen.” Wel: “Ik merkte dat ik behoefte kreeg aan een werkomgeving waarin ik meer verantwoordelijkheid krijg en mijn ideeën beter kwijt kan.”
Je hoeft de waarheid niet te verdraaien. Je kiest alleen een professionele manier om die te vertellen. En dat zegt meteen iets over jou.
DO: stel die vraag waar je écht het antwoord op wilt weten
“Heb jij nog vragen?” Het is misschien wel de meest onderschatte vraag van het hele gesprek. Een “nee, eigenlijk niet” kan het gesprek behoorlijk abrupt laten eindigen. Bovendien mis je een kans om zelf informatie te verzamelen. Vraag bijvoorbeeld:
- Hoe ziet een normale werkdag eruit?
- Wat moet iemand in deze functie na drie maanden bereikt hebben?
- Waarom werken mensen hier graag?
- Wat is momenteel de grootste uitdaging binnen het team?
- Hoe ziet de begeleiding eruit wanneer iemand start?
En durf ook de vraag te stellen die je écht bezighoudt. Want misschien ben jij degene die na het gesprek denkt: wil ík hier eigenlijk wel werken?
DON’T: vergeten dat jij óók aan het solliciteren bent
Een sollicitatiegesprek wordt vaak gezien als een moment waarop de werkgever jou beoordeelt. Maar jij beoordeelt de werkgever net zo goed. Let daarom op. Hoe praten ze over collega’s? Hoe reageren ze wanneer je kritische vragen stelt? Is de functie zoals je die uit de vacature had begrepen? Krijg je een duidelijk beeld van de verwachtingen?
Een baan is tenslotte geen eenzijdige deal. Je hoeft niet alleen te bewijzen dat je geschikt bent voor de organisatie. De organisatie moet jou óók overtuigen.
DO: durf even stil te zijn
Een lastige vraag hoeft niet binnen twee seconden een antwoord op te leveren. Sterker nog: even nadenken kan juist sterker overkomen dan een antwoord eruit flappen omdat je de stilte ongemakkelijk vindt. “Dat is een goede vraag. Laat me daar even over nadenken.” Dat mag. Je hoeft tijdens een sollicitatiegesprek geen menselijke antwoordmachine te zijn.
En dan het belangrijkste don’t: te veel bezig zijn met wat de interviewer van je vindt
Natuurlijk wil je een goede indruk maken. Maar hoe meer je ieder woord analyseert, hoe groter de kans dat je jezelf verliest. Je hoeft niet de kandidaat te spelen waarvan je denkt dat de werkgever die zoekt. Je moet vooral duidelijk kunnen vertellen: dit ben ik, dit kan ik, hier wil ik naartoe en daarom spreekt deze functie mij aan.
Dat is uiteindelijk waar een sollicitatiegesprek om draait. Geen examen. Geen toneelstuk. Gewoon twee partijen die proberen uit te vinden of ze bij elkaar passen.